Bonsai, rritja e pemëve në saksi(pjata, tava)

             

Bonsai tree, by Walter Pall.

Panjë(Acer laurinum) 

            Që kur njeriu filloi ti zbuti apo të domestikoi pemët, ai dalëngadalë pa ose me vetdije filloi ti transformoi ato në përputhje me kërkesat dhe nevojat e tij jetësore: për t’u ushqyer vetë  si dhe bagëtinë që mbarështronte, për të fituar drurin për veglat e punës, për të bërë armët e gjuetisë e të luftimit, orenditë shtëpijake, për ngrohje, ndërtime, etj.  Krahas këtyre, pemët që në lashtësi njeriu i ka çfrytëzuar dhe i ka transformuar sipas gustove të tij edhe për zbukurimin e mjediseve të jetesës, madje edhe për të krijuar vepra arti, siç është mënyra e kultivimit të pemëve e shkureve bonsai. Me këto vepra arti njeriu zbukuron jo vetëm mjediset e brendëshme por dhe ato të jashtëme të shtëpive, zyrave, hoteleve restauranteve, muzeumeve, parqeve, etj.

            Fjala “Bonsai” apo “Bonzai” rrjedh nga gjuha japoneze që do të thotë “rritje e pemëve në saksi”( në tava apo pjata). Kjo mënyrë kultivimi e bimëve është praktikuar nga kinezët mijëra vjet më parë se japonezët, e njohur me termin “penzai”. Mendohet se në Japoni kjo metode u përhap rreth viteve 800, e cila u prfeksjonua me tej, e mori një përhapje më të gjerë. Të gjitha pemët apo shkuret shumvjeçare  mund të kultivohen në këtë mënyrë. Bonsai konsiderohet si një art i krijimit dhe kultivimit të pemeve në minaturë, vetëm për një pamje të bukur. Krijon imazhin e një peme, ose grumbull pemësh në minaturë, sigurisht sipas një dizenjimi te gustove artistike të atij që e krijon. Nuk ka si qëllim për të marre fruta apo pjesë të bimës për nevoja medicinale, megjithëse sot kjo  metodë çdo ditë e më shumë po zë vend e praktikohet edhe për shumë pemë frutore.

            Bonsai nuk janë bimë GMO(Organizma Gjenetikisht të Modifikuara). Të paktën deri tani nuk flitet për një praktikë të tillë. Mundësitë janë, por disa stjudues mendojne se në qoftëse do të kishim një gjë të tillë do të ishte me pasoja, e do të krijoheshin probleme të mëdha.

            Bimët bonsai shpesh ngatërrohen me bimët xhuxhe ose mini bimët. Bimët xhuxhe janë bimë të cilat vijnë si rezultat: i inxhinjerisë gjenetike, seleksjonimit, kushteve të kultivimit, aklimatizimit, etj. Këto bimë mund të vinë edhe natyralisht për shkaqe të streseve që kalojnë bimët në mjedise jo të përshtatshem ku ato rriten si: thatësira, ushqimi, kushtet tokësore, temperaturat, përmbytjet, infeksjonet e ndryshme, veprimi i bimëve parazitare, etj.  Në këto bimë krijohen hormone që reagojnë ndaj stresit që kalojnë bimët, këto hormone reduktojnë qelizat e rritjes në bimë. Teknikat e përfitimit të bimëve të tilla çfrytezohen nga shkenca për te krijuar lloje bimësh rezistente ndaj faktorëve dëmprurës ose të pafavorëshme për bimët, për një prodhim të lartë e të qëndrueshëm, mini bimët, etj.

            Teknika e krijimit të pemëve bonsai kosiston në traditën japoneze të krijimit të pemëve në minaturë, pra një pemës së madhe i krijohen kushte për t’u rritur në saksi. Mund të jenë në më të shumtën e rrasteve: pisha, fikusi, dëllinja, lisi, ahu, ulliri, shega, etj. Të gjitha pemët dhe shkuret mund të përgatiten bonsai, por eshtë më efektive për këtë qëllim të pregatiten bimët e zonës të cilat rriten natyralisht ose kanë kushtet klimaterike të duhura.

            Në fillim sigurohen saksitë që kanë një formë të veçantë, në formën e tavave të rumbullakta, katrore, drejtkëndëshe apo shumkëndeshe  të cilat janë zakonisht prej balte ose dhe prej xhami. Këto enë pergatiten enkas per të kultivuar pemë bonsai. Ka dhe rraste që këto gdhënden në shkëmbinj ose diku tjetër për një dizenjim të veçantë si kopje e natyrës.. Pjatat përgatiten për t’u  mbjellë sipas nje teknike të veçantë pak a shumë të ngjashme me përgatitjen e mbjelljeve të luleve në saksi.Materjali fillestar për të krijuar një pemë bonsai mund të jetë një pemë ose shkure çfardo: Një filiz, një bimë që rrjedh nga fara, mjafton të përmbushi standartet estetike të krijimit të një peme bonsai. Krijimi i një peme bonsai nga fara merr shumë kohë, rreth 4-5 vjet, nga filizat më pak(3 vjet), ndërsa me fidan nga fidanishtet mund të krijohet menjëherë. Kjo pemë përgatitet për bonsai me anë të krasitjeve, duke kufizuar rritjen, gjethimin e bujshëm dhe rrënjëzimin.. Siç dihet të gjitha bimët kane tendencë të rriten në majë. Me anë të krasitjeve duke shkurtuar majën e detyrojmë bimën të shpërndajë rritjen e saj ne pjesën e mesit dhe të poshtëme. Krasitjet paraprake para se një peme t’i nenshtrohet rritjes bonsai konsistojnë në atë që ne duam të dizenjojmë ose te krijojmë artistikisht: forma e trugut, degët, etj. Për te krijuar formën e peme të dëshiruar  më tutje veprojmë me ane të krasitjeve dhe telave për ti dhene formën e deshiruar.

            Në vitet 1880 bonsai filloi të marri nje hov të madh në Japoni dhe në Kine. Filluan të organizohen konferenca, ekspzita dhe të dalin librat dhe revistat e para. Deri para Luftes së Dytë Botërore në Japoni kishte rreth 300 tregëtarë japoneze që mirreshin me biznesin e pemëve bonsai. Në SHBA apo vendet e tjera këtë mënyrë kultivimi të pemëve e shpërndanë emigrantët apo tregëtarët në mënyrë sporadike.

            Pas Luftës Dytë Botërore kultivimi pemëve bonsai morri një zhvillim të ri. Japonezët me anë të panaireve, ekspozitave, botimeve te ndryshme harritën që të tërheqin vëmendjen e perëndimoreve. Në vitin 1952 japonëzët bashkepunojnë me gjarmanët. Në vitin 1967 Perëndimorët dhe specjalista nga SHBA-të vizituan fidanishtet japoneze dhe teknikat bonsai i shperndanë në vendet e tyre. Sot kultivimi i pemëve bonsai është i përhapur në të gjithë botën, mbi 90 vende. Janë rritur botimet e librave, revistave, gazetave, webe-ve, etj. Janë krijuar mbi 1500 klube e shoqata, dhe mbi 5 milion njerëz e kane si hobi bonsain.

            Nuk kam pasur njohuri për bonsain. Me ardhjen time në Amerikë fillova të vrojtoj dhe të interesohem për këto krijime artistike me bimët. Për ta plotësuar këtë boshllëk para disa muajsh me një mikun tim bëra një vizitë në një njësi që krijonte e tregëtonte bimë bonsai. Shkuam në "New England Bonsai Garden", ndodhet  afër vendit ku banoj, ështe krijuar që në vitin 1987. Pasi ju spjeguam pronarëve, të cilit ishin dhe specjalista të krijimit të pemëve bonsai, se jemi specjaliste bujqesie me nje stazh te gjate, ata na pritën me kënaqesi duke na shoqëruar në të gjitha mjediset dhe spjeguan punen e tyre në këtë drejtim. Nje mjedis ata e kishin rezveruar per pemët të cilat kërkojnë nje dimër më të butë e nuk i rezistojnë dot dimirit të Bostonit. Klientët kundrej një pagese i linin aty dhe i mirrnin në pranverë. Vetëm me këtë punë ata siguronin te ardhura të kënaqëshme, duke ushtruar dhe pasjonin e tyre.

Përgatiti

K. Mosko - Qershor 2017

VȄRSHIMET E NJȄ PYLLTARI

Me rastin e 60 vjetorit të lindjes

 nga: Dr. Selman MEZIU

Ing. Kleanthi MANDI

           

Gjon FIERZA 

Heshtjen e atij mëngjezi e theu një e qarë fëmije. Ushtuan grykat shkëmbore, honet, shpatet e majë malet hijerandë. Një jetë më shumë, një gëzim e buzëqeshje kënaqësi ndjellëse. U rrit në gjirin e fshatit të Pultit, aty ku këndohen kangë kreshnikësh, të ugarave e dëgjohet melodia e amël e fyellit të bariut. Aty ku burojn ujra burimesh të kthejllta e të ftohta. Aty ku qingja e keca kërcejn e hidhen nën cicërimat e zogjeve krahëlehte. Aty ku bora zbardh gjithëçka dhe era ledhatuese e pranverës kundron aromë lulesh shumë ngjyrshe.
         Por i riu Gjon Fierza duhet të zbriste në qytetin e Shkodrës me studime. Qëllimi të mësonte se çfarë fshihej në kraharorin e natyrës. Si mund të depërtohesh në botën e brendshme të pyllit, për të zbuluar funksionimin, biologjik, fiziologjik, silvoteknik të tempujve të gjelbërt. Që kur bimëzat buisnin nga farat e deri në kollona gjigande prodhuese, argëtuse, shëndet formuese, çerdhe të mijëra mikro e makro organizmash, në bashkëveprim, ndërthurje jetësore e kolektiviteti.
         Djaloshi hyri në një botë krejtësisht të re. Me gjimastik mëngjezi duke filluar nga ora pesë e gjysëm, më pas ngrënia e marmalatës, reçelit, gjalpit, çajes së nxehtë me sheqer e deri tek studimi i detyrueshëm. E kështu me atë regjim të fortë disipline, në çdo veprim individual shoqëror, formohesh karakteri i tijë. Në ngjitjen në vite, plotësohesh kështu mozaiku shkencor, profesional i teknikut të pyllit. Por jo thjesht e vetëm kjo, sepse ai e mbaroi atë me rezultate të shkëlqyera, kështuqë duhesh të hidhte hapin tjetër. I cili kushtëzohesh me një rikthim në jetën e pyllit, në ruajtjen e tij, në njohjen e impulseve të prodhimit, shumimit e zbatimin praktik të disiplinave shkencore që kishte mësuar për katër vjet në Shkollën e Mesme Pyjore. Pylltari Fierza u hodh në krahët e natyrës, me ballin lart, duke iu gëzuar rrezeve të diellit që çanin mbulesën e gjelbërt, por edhe yjeve që xixëllonin në muzgjet e netëve të vona, kur udhëtimet ishin të gjata në shërbim të pyjeve të vendëlindjes. Pa mëdyshje ai vështronte larg në horizontet e ardhmërise se jetës profesionale dhe si pultian me pjekuri intelektuale gjithnjë e në formim shumë planësh gërryente në të fshehtat e kohërave.
         Dhe ja momenti tjetër gëzim shumtë, duhesh të pregatiste valixhen e drunjt e të krijonte një shoqëri të re, sigurisht me të ardhur nga e gjithë shqipëria por me objektiva të reja edhe më të vështira. Beteja do të ishte tepër e rreptë, por i riu Fierza do ta realizonte shkëlqyer deri në diplomim si inxhinier në Fakultetin e Pyjeve në Institutin e Lartë Bujqësor Kamëz, Tiranë, në sajë të vullnetit të tijë, të pasionit, këmbënguljes e disiplinës të studiuarit rregullisht.

         Tanima ai vërtet do të përqafonte, natyrën në kompleksitetin e vetë tokëformues e bimë shumues, rritës dhe prodhues sipsa silvo biologjisë e silvoteknkës, në masivet e pishnajve të Tuçit, Lumbardhës, Qafës se Malit, Livadh Kabashit, Stramaj, në mjaft zona e siperfaqe të pishnajave e ahishteve të kryqytetit të pyjeve shqiptare në rrethin e Pukës. Gjon Fierza në Ndërmarrjen e Shfrytëzimit Fushë Arrëz, do të ndiqte gjurmët, veprat, këshillat, udhëzimet e dhjetra e dhjetra teknikë e inxhiniera pyjesh që kishin kaluar në ‘’universitetin,, e prodhimit të kantjereve të shfrytëzimit, përpunimit të lëndës drunore si Mihallaq Kotros, Bajram Xhekos, Piro Gjometikut, Hazis Mankes, Anesti Postolit, Vito Koçit, Selim Dinit, Kastriot Selimit, Shpëtim Myrtos, etj.
        Inxhinieri i sapo diplomuar do të hartonte projktet teknologjike të shfrytëzimit të Stabilimentit të Tuçit, do ti ndiçte ato në zbatimin hap pas hapi duke kryer një shfrytëzim racional dhe duke siguruar ripërtritjen e domozdoshme në sipërfaqet pyjore për pesë vjet. Me plotë net pa gjum, me djersët çurg nga punimet në zyrë dhe ece-jaket në terren me sharrtarët e kamionistët. Duke ndjekur me përgjegjësi teknike e ndershmëri, ai fiton respektin e kolektivit inxhiniero teknik të ndërmarrjes së shfrytëzimit Fushë Arrëz. Ishte kjo arsyeja që inxhinier Gjon Fierza emërohet si Kryetar i Degës Shperndarjes ku e kreu këte detyrë për dy vjet e më pas në tre vite emërohet si Kryetar i Deges Teknike, në Ndermarrjen e Përpunim Drurit, Fushë-Arrës, Pukë. Dhe jo vetëm kaq por ai krijon familjen dhe me përkujdesje atërore i arsimon, i edukon fëmijët e tijë, në qytetin e sharrtarëve dhe të minatorëve.
        Me ndryshimet e thella politike e ekonomike që po ndodhnin me shpejtësi e plotë dallgëzime në Shqipëri, inxhinier Fierza në vitin 1993 shkëputet nga qyteza e sharrxhinjëve dhe emërohet Inxhinier në Drejtorinë e Shërbimit Pyjor, Lezhë ku për katër vjet kryen me përgjegjësi profesionale detyrën e Shefit të Seksionit Teknik. Duke treguar aftësitë e tija profesionale tani ma në fushën e silvobiologjisë, ai realizon me sukses projektin e parë pilot në shqipëri për pyjet e Komunës Blinisht Lezhë nën drejtimin e USAID-it, në vitin 1998.
       Ambicjet profesionale, kërkesat për një jetë sa më me pak probleme në këtë periudhë kohe plotë trazira e thellim të pandalshëm të varfërisë ekonomike e krizës morale, e shtynë inxhinier Gjonin të transferohet nga Lezha në Institutin e Kërkimeve Pyjore e Kullotave, Tiranë, si punonjës shkencor në Sektorin e Silvikulturës i emëruar si kërkues shkencor për mbulesën bimore, ndikimet e pyllit për mbrojtjen e tokës nga gërryerjet, përgjat dy vjetëve. 

        Që në këtë moment Inxhinier Gjoni filloi të marrë tiparet e një kërkuesi shkencor por ai do të ndërmarrë persipër një punë të re e cila ishte gërshetim i punimeve në pyjet shqiptare dhe pregatitja e materialeve me karakter njohës, botimimin e Buletinit Informativ mbi dukuritë që ndodhnin në pyje dhe kullota, përafërsisht dy vjet (2002-2004). Kjo punë i shërbeu atij si auditor i gjallë në propogandën e shumëfisht mbi pylltarinë e cila po ndiente krizën e thellë në politikat pyjore, në ndryshimet e thella që do të duheshin kryer në pronësi, ligje organizim vertikal e horizontal.
        Nga këto vite inxhinier Gjoni shprehu dhuntinë e tijë në të shkruarin e artikujve të ndryshme mbi pylltarinë dhe figura të ndryshme të teknikëve e inxhinierëve të pyllit, në gërmimet në historinë e pylltarisë shqiptare, në arkivimin, skedimin e materialeve e fakteve, në fushën e shkencës së pylltarisë, të historisë, të veprimtarisë së inxhiniereve e teknikëve të pyjeve në të gjiha periudhat historike.
Vitet kalonin përmes konjukturave, ngarkesave të hakmarrjeve politike edhe në kurriz të specialisteve të pyjeve, megjithatë inxhinier Fierza, në këto momente të vështira, gjenë kohën të hulmutoi, të punoi sistematikisht për t’u paraqitur para specialistëve të pyjeve e lexuesve në pergjithësi me librat: ‘’Prodhimet pyjore jo drusore në Shqipëri.,, (monografi) sëbashku me Prof Kristo qendron, Dr. Arben Peton, dhe ‘’Zonat e mbrojtura natyrore, parqet kombëtare të Shqipërisë.,, sebashku me Prof. Maxhun Didën, inxh. Nihat Dragoti dhe Genti Kromidha, botime të vitit 2004.
        Preh e një demokracie në formim e sipër dhe e garave kryeneçe të partive politike kemi ndërrime qeverish të shpeshta përgjatë dhjetë vjetëve të cilat ndikuan në emërimet e inxhinier Gjonit nga shef seksioni i Silvikulturës dhe Burimeve pyjore në Ndërmarrjen e Shërbimëve Pyjore Tiranë në periodhën 2004 - 2006. Dhe përsëri në Ministrinë Mejdisit tanima si Specialist i trajtimit të burimeve pyjore. Pas më pak se katër vjet rikthehet në Ndërmarrjen e Shërbimit Pyjore të Tiranës në Shkurt të vitit 2010 duke e u larguar në Mars 2014 në Agjensinë Kombëtare të Mjedisit. Të gjitha këto lëvizje, me ndryshime drejtuesish partiak deri në palcë të ideoligjizuar dhe jo specialist të pyjeve e me një filozofi drejtuese abstrakte e nallbançe si dhe me specialist, me nivele të ndryshme teoriko shkencore e praktike, inxhinier Gjoni mjedisohesh, përshtatesh duke formuluar me korrektësi dhe përpikmëri dokumentacionin teknike, po kështu ndërtoi edhe marrdhëniet me kolegët.
        Në ekonomitë pyjore të rretheve apo bashkive të gjithë shqipërisë, në ngastrat e nëngastrat ai përsëri fotografonte, shënonte, maste, vëzhgonte me imtësi botën e gjallë e të brendshme të pyllit jepte mendime. Më pas shkruante relacione dhe artikuj, skedonte dhe pregatiste dokumentacionin e kërkuar. Ai vazhdonte të ishte një specialist që kërkonte shumë nga vetja për të sjellur të rejat në trajtimin, qeverisjen e pyjeve, të ekologjisë, të vlerave ekonomike.
       Inxhinier Gjoni punoi njëkohesisht me këmbëngulje, me vulllnet dhe me synime për të arritur suksese të shkëlqyera në studimet pas universitare në gjashtë disiplina të Silvikulturës. Ku ai mbrojtji edhe temën shkencore: “Produktet pyjore jodrusore. Potenciale dhe mbarështrimi i qëndrueshem i tyre,, dhe në Mars 2010 merr Diplomën:“Master në shkencat Pyjore.,,
      Si specialistë pylltar punë shumtë ai ka marrë pjes në veprimtari të shumta konbëtare të pyjeve, shoqatave të ndryshme, Fakultetit të Shkencave Pyjore, duke kryer rolin e një pasqyruesi besnik me aparatin e tijë fotografik me shkrimet në organe të ndryshme të shtypit shqiptar e informacioneve, duke sjellur në pylltarinë shqiptare kontribute me vlera historike, edukative e njohëse. Krahas monografive të shumta ai me bahkautorët, inxhinierët Mehmet Metaj e Haki Zoto shkruajtën librin me titull: ‘’Pylli dhe njeriu,, Tiranë 2012. I cili do të mbetet në fondin e literaturës së pylltarisë shqiptare si i pari krijim mjaft i arritur, me mision edukimi, njohje shkencore e ekologjike të ekosistemit pyjor.
      Ndersa një vitë më vonë tanima enciklopedisti i pylltarisë së sotme shqiptare Msc Gjon Fierza del para pylltarëve shqiptar me librin historik: ’’Pyjet dhe shërbmi pyjor shqiptar në vite,, edhe në këtë rast me bashkëautor inxhinierët Kolë Malaj e Janaq Male. Puna e tijë sistematike, kërkuese, zbuluese, bashkëpunuese më shumë se dhjetëvjeçare në mbledhjen e materialeve të shkruara, dokumentev, shtjellimin i tyre, në marrjen e intervistave të inxhinierave e profesorëve të shkencave të pylltarisë shqiptare, Msc Fierza hodhi themelet e historigrafisë së pylltarisë shqiptare, me një punë plotë sakrefica, lodhje, tendosje nervash dhe netë të tëra të pa gjum.
       Po t’iu hedhësh një vështrim librave, monografive, artikoujve të tijë të shumtë, ai i ka shkruajtur pothuajse sëbashku me kolegët e tijë, duke shprehur kështu zemërgjërsinë, shpirtin e kolektivitetit, të respektit e vlerësimit të tyre. Duke pasqyruar kështu jo vetëm pylltarin e apasionuar e dashuruesin e mjedisit natyrore e pyjor, por, edhe shpirtin e tijë të gjërë, çiltërsinë, aftësinë komunikuese e frymën e bashkëpunimit, duke sfiduar pastërtisht e me plotë guxim e dinamizëm, kohën e pamoralshme, meskine e egoiste.
       Gjatë gjithe veprimtarise së tijë në pylltarine shqiptare, Msc Gjon Fierza nuk ka patur hemoglobinë e gjithëfarë llojshme qe të ishte ajo, që ta ndalonte të shprehte aftësitë profesionale nëpërmjet projekteve të shumta, librave, artikujve, radio televizionit, mbledhjeve, konfercave, rrjeteve sociale. Ai në festimin e gjashtedhjetë vjetorit të lindjes vjen me shpirtin e tijë klorofilian, me kurorën e gjelbërt të arritjeve, të respektit e dashurisë së kolegëve pylltar dhe gjithëkush që e ka njohur në vitet e jetes dhe të punës.

25.04. 2017 Inxh. Kleanthi Mandi
Dr. Selman Meziu

“ PEMTARIA DHE VRESHTARIA TRADICIONALE E ZONES TE LIBOHOVES,VLERE E VECANTE NE ZHVILLIMIN E EKOTURIZMIT”.

  nga Agr. Besnik ISMAILATI

Bashkia Libohove, Qarku Gjirokaster 

        

Besnik Ismailati

Kultivimi i hardhisë, i pemëve të ndryshme frutore, ullinjve apo edhe i agrumeve dhe i kulturave të tjera të shumta bujqësore në zonën e Libohovës, i përket një periudhe shumeshekullore.

         Për vetë pozicionin e saj të favorshëm gjeografik në juglindje të Gjirokastrës, e shtrirë në një lartësi 300-800 m mbi nivelin e detit, e shoqëruar me një klimë mesdhetare, me toka livadhore, kodrinore-malore, pjellore e të kulluara, me burime ujore të përshtatshme për vreshtari e pemtari, e mbi të gjitha e banuar nga njerëz punëtorë e të ditur, të pasionuar fort pas bujqësisë dhe blegtorisë, Libohova përbën një dëshmi dhe përvojë të pasur në zhvillimin e bujqësisë tradicionale shqiptare biologjikisht të pastër, produktet e së cilës i kanë kaluar kufijtë shqiptare në çdo etapë historike të zhvillimit ekonomiko shoqëror të vendit.

         Libohova dallohet për kultivimin e shumë llojeve të pemëve frutore. Mund të pohojmë me bindje të plotë se ndoshta vetëm në Libohovë e ne zonat rreth saj të jepet mundësia të shijosh gjatë gjithë vitit llojshmëri frutash, perimesh e produkte blegtorale të prodhuara ne menyre tradicionale e biologjikisht te pastra: si mana, qershi, kumbulla, dardhë, fiq, mollë, thanë, shegë, lajthi, bajame, pjeshkë, ullinj, ftonj, rrush, gorica, çerçeme, portokalle, limona, mandarina, luleshtrydhe e deri te kivi, si të freskëta ashtu edhe të përpunuara apo të thata.

         Nga llojet specifike me te perhapura te bimeve te ndryshme natyrore e te rritura e te kultivuara prej shume kohesh me pare e qe vazhdojne te kultivohen e te rriten edhe sot ne zonen e Libohoves mund te permendim:

BIMET MEDICINALE TIPIKE TE ZONES:

1. Çaji Buretos

2. Sherebela e Buretos

3. Apistia

4. Salepi

5. Rigoni

6. Bliri i Kuq i Laboves se Kryqit”

PEMET FRUTORE TIPIKE TE ZONES:

1. Bajamja e Libohoves

2. Ulliri Vajes i Libohoves

3. Mani i bardhe dhe Mani i zi

4. Fiku i zi i shkruar i Nepravishtes

5. Ftoi kokermadh i Nepravishtes

6. Arra e Laboves se Kryqit

7. Dardha dimerore e Suhes

8. Rrushi Debina e Libohoves dhe e Laboves se Kryqit

9. Rrushi Razaki i Libohoves

PERIME TIPIKE TE ZONES:

1. Bamja e Nepravishtes

2. Hudhra e Libohoves

3. Patatja e Laboves

4. Qepa e bardhe e Laboves

5. Qepa e kuqe e Suhes

6. Barbunja e shkruar e Nepravishtes

7. Barbunja Aishe Kadena

         Gjurmët e lashta të vreshtave të Revanisë, Kopenikut, Kalloeres, etj. me Debinat e famshme për prodhimin e rakisë, apo Razakitë e jashtzakonshme që mund ti shijosh në tavolinë të freskëta deri vonë në dimër, fiqve të zinj të shkruar, të bardhë, abrashë, shëngjinas, çepellato, të rrallë në të gjithë vendin, manave të bardhë e të zinj për ngrënie, pekmez e stafidhe, dardhëve elbësore e deri tek ato dimërore, shegëve të ëmbëla e majhoshe, kumbullave të verdha e të kuqe, të freskëta apo edhe të thata, ullinjve të shijshëm per vaj e per ngrënie të zones , dhe akoma më tej, “Bostani i famshëm i Beut” i cili përbënte një kopsht të shkëlqyer e te vecante botanik, me të gjitha llojet e pemëve, luleve, shpendëve të buta e të egra, zogjve e bimëve të tjera (i cili për fat të keq është shpërbërë), sot trashëgohen në çdo kopesht e familje libohovite.

         Veçori dalluese kryesore e prodhimeve tona bujqësore e blegtorale ka qënë dhe mbetet pastërtia e tyre biologjike e kimike me shije të veçantë e të jashtëzakonshme e me vlera të mëdha shëndetësore.

         Kontributi dhe përvoja shumëvjeçare e shumë specialistëve dhe mjeshtrave libohovitë në pemtari, perime,vreshtari, blegtori e në degë të tjera të zhvillimit të një shkence të mirëfilltë bujqësore tipike tradicionale shqiptare e të gërshetuar me mjeshtëri me përvojën botërore, përbën çelësin kyesor të punës pasionante e frytdhënëse të çdo libohoviti.

         Tavolina e pasur libohovite e shtruar me rakinë dhe veren e saj specifike, mishin e qengjit e të kecit, djathin e famshëm e të rrallë në të gjithë vendin, perimet e freskëta e të përpunuara sipas traditës , i ka lënë të mahnitur mjaft vizitorë vendas e të huaj, të cilët kanë patur rastin ta shijojnë atë në familje apo edhe në lokale të ndryshme libohovite.

         Në ditët e sotme frutikultura dhe vreshtaria në Libohovë perbëjnë një nga prioritetet e fermereve libohovite. Kurora e saj e gjelbër e shtrirë nga kodrat e Mendarit në veri e deri te Përroi i Madh në kufi me Nepravishtën në jug, nga kodrat e Revanisë rrëzë Malit te Buretos mbi qytet nga lindja e deri poshtë në fushën e Drinos në perëndim, i jep zonës tonë një pamje piktoreske të veçantë në të gjithë rajonin e Gjirokastrës.

         Ne te gjithe zonen e Libohoves jane te shumta monumentet e natyres e te kultures te trasheguara nga e kaluara,te cilat kane nje vlere te vecante kulturore dhe historike. Nga me te permendurat dhe me me vlere per vizitoret mund te permendim:

MONUMENTE NATYRE TE ZONES:

1.Rrapi shumeshekullor i Libohoves

2.Burimi i ujit te pijshem te Zhepes ne Libohove

3.Rrepet e Lozes (Vithimat e Lozes)

4.Shpellat e Kalistase

5.Guvat e zeza ne Kodrat e Revanise

6.Kodrat e Revanise

7.Kodra e Mendarit

8.Kodra e Lardhomit me pisha

9.Kodra e Aniles

10.Livadhet e Stojanit

11.Bregu i Cuprelit

12.Bregu i Zervoit

13.Bregu i Doftise

14.Geshtenja e Nepravishtes (Kapsaq)

15.Bregu i Lejlekut

16.Rrapi i Stegopulit

17.Shpellat e Tajos

18.Mali i Buretos, 1763 m i larte dhe 14-15 km i gjere

19.Rezervuari i Doftise

MONUMENTET E KULTURES TE ZONES:

1. Sarajet e Mufit Beut

2.Kalaja e Shanishase

3.Kulla e Sahatit e ndertuar ne fillim te shekullit XIX

4.Porta e Isufateve

5.Varret Pagane

6.Varret monumentale (Varri i Shanishase dhe i Mufit Beut)

7.Teqeja e Melanit ndertuar ne vitet 1800

8.Kisha e Laboves e ndertuar 1500 vjet me pare

9.Kisha e Stojanit

10.Teatri i Adrianopolit

11.Mekami i Oguz dhe Demir Babait

12.Ura e Zonjes ne Lumin e Suhes

13.Qyteti Antik i Antigonese

Se fundi ja edhe disa te dhena fare te shkurtera historiko-gjografike per Libohoven te cilat tregojne lashtesine dhe bukurine e saj:

Emri i pare i Libohoves ka qene Dryopi=dru;lis;pyll; natyre

Emri i sotem eshte mare ne shekullin e VI -te eres se re kur keto vise u pushtuan nga sllavet.

Libohove do te thote= vend i dashur, vend i bukur.

DISA TE DHENA GJEOGRAFIKE:

Lartesia mestare e qytetit mbi nivelin e detit eshte 731 ml

Gjeresia gjeografike eshte 40.03 grade

Gjatesia gjeografike eshte 20.27 grade

Siperfaqja e vijes se verdhe eshte 260 ha

Në rast se në vënde të tjera, zona të veçanta janë shpallur “Zona të mbrojtura bujqësore e blegtorale për prodhime të pastra biologjike”, Libohova me të gjithë zonën e saj përreth e gëzon nga natyra e saj e pasur këtë privilegj, me florën dhe faunen e saj të pasur e te vecante.

Pergatitur nga

Agr.Besnik Ismailati